Εισήγηση του κ. Δημήτριου Τσελεγγίδη, Καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στην Ημερίδα της
Ι. Μητροπόλεως Πειραιώς
με Θέμα «‘'Πρωτείο'', Συνοδικότης & Ενότης της Εκκλησίας»
Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, 28 Απριλίου 2010

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΣΦΑΛΜΕΝΕΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ  ΠΑΠΙΚΟΥ ΠΡΩΤΕΙΟΥ
 
Θεολογική-αγιοπνευματική προσέγγιση

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Η ενότητα της Εκκλησίας σε όλες τις εκδοχές της θεσμικές η χαρισματικές έχει σαφώς αγιοπνευματική βάση. Παρέχεται μυστηριακώς, συντηρείται όμως, καλιεργείται και εκφαίνεται κατεξοχήν ευχαριστιακώς.
Καταρχήν, η ενότητα της Εκκλησίας, ως θεμελιώδης ιδιότητά της, προκύπτει από την ίδια την οντολογία της και εκφράζει ιδιαιτέρως την αυτοσυνειδησία της, η οποία διατυπώθηκε ιστορικά κατά τον πλέον επίσημο και αδιαμφισβήτητο τρόπο στον Όρο της Β  Οἰκουμενικῆς Συνόδου (381), ο οποίος απετέλεσε και το Σύμβολο Πίστεως της Εκκλησίας.
Στο εξής, ομολογούμε δια του Συμβόλου της Πίστεως με κάθε επισημότητα, ότι πιστεύουμε «εις Μίαν, Αγίαν, Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν». Αν όμως η Εκκλησία είναι ΜΙΑ κατά το Σύμβολο της Πίστεως, τότε με την συνεπή εκκλησιολογική έννοια και κατά κυριολεξία δεν μπορούν να υπάρχουν ετερόδοξες εκκλησίες, ούτε μητέρες, αδελφές, θυγατέρες και εγγονές εκκλησίες. Η ΜΙΑ και μόνη Εκκλησία, που ομολογούμε, είναι η πνευματική μητέρα όλων των μελών της. Η ΜIA Εκκλησία δηλαδή γεννά μυστηριακώς «δι' ύδατος και Πνεύματος» τα μέλη της, δεν γεννά άλλες εκκλησίες.

Εἶ­ναι οἱ Ἑ­τε­ρό­δο­ξοι μέ­λη τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας;

ἄρθρο τοῦ Κα­θη­γη­τή Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ. Δη­μη­τρί­ου Τσε­λεγ­γί­δη

Πρω­τί­στως πρέ­πει νά δι­ευ­κρι­νή­σου­με ὅ­τι ὡς Ὀρ­θό­δο­ξοι πι­στεύ­ου­με, σύμ­φω­να μέ τό Σύμ­βο­λο Πί­στε­ως τῆς Νι­καί­ας-Κων­σταν­τι­νου­πό­λε­ως (381), «εἰς μί­αν, ἁ­γί­αν, ἀ­πο­στο­λι­κήν καί κα­θο­λι­κήν Ἐκ­κλη­σί­αν». Κα­τά τήν ἀ­δι­ά­κο­πη δογ­μα­τι­κή συ­νεί­δη­ση τοῦ πλη­ρώ­μα­τος τῆς Ὀρ­θό­δο­ξης Ἐκ­κλη­σί­ας, δη­λα­δή κα­τά τήν αὐ­το­συ­νει­δη­σί­α της, ἡ μί­α αὐ­τή Ἐκ­κλη­σί­α εἶ­ναι ἡ Ὀρ­θό­δο­ξη.

Ἡ ὁ­μο­λο­γί­α τοῦ Συμ­βό­λου ὅ­τι ἡ Ἐκ­κλη­σί­α εἶ­ναι «μί­α» ση­μαί­νει πώς αὐ­τή εἶ­ναι βα­σι­κή ἰ­δι­ό­τη­τα τῆς ταυ­τό­τη­τάς της. Πρα­κτι­κῶς αὐ­τό ση­μαί­νει ὅ­τι ἡ Ἐκ­κλη­σί­α δέν μπο­ρεῖ νά δι­αι­ρε­θεῖ, νά κομ­μα­τι­α­στεῖ, ἐ­πει­δή αὐ­τή εἶ­ναι τό μυ­στη­ρι­α­κό σῶ­μα τοῦ Χρι­στοῦ. Καί ὁ Χρι­στός ὡς κε­φα­λή τοῦ σώ­μα­τος τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας οὔ­τε πολ­λά σώ­μα­τα μπο­ρεῖ νά ἔ­χει οὔ­τε καί δι­η­ρη­μέ­νο σῶ­μα νά κα­τέ­χει. Στό σῶ­μα τοῦ Χρι­στοῦ νι­κή­θη­κε καί αὐ­τός ὁ θά­να­τος. Ἔτ­σι, ὅ­ποι­ος ἐν­τάσ­σε­ται στό σῶ­μα τοῦ Χρι­στοῦ καί πα­ρα­μέ­νει ζων­τα­νός σ' αὐ­τό μέ τά θε­ουρ­γά μυ­στή­ρι­α καί τήν ἀ­γα­πη­τι­κή τή­ρη­ση τῶν ἐν­το­λῶν, με­τα­βαί­νει ἀ­πό τόν βι­ο­λο­γι­κό θά­να­το στήν αἰ­ώ­νι­α καί ἀ­ΐ­δι­α ζω­ή τοῦ Τρι­α­δι­κοῦ Θε­οῦ. Καί ὅ­πως τά κλα­δι­ά τῆς ἀμ­πέ­λου δέν μπο­ροῦν νά ζή­σουν καί νά καρ­πο­φο­ρή­σουν, ἄν ἀ­πο­κο­ποῦν ἀ­πό τήν ἄμ­πε­λο, ἔτ­σι καί ὁ ἀ­πο­κο­μμέ­νος ἀ­πό τήν Ἐκ­κλη­σί­α πι­στός ἤ καί ὁ­λό­κλη­ρες κοι­νό­τη­τες πι­στῶν- ἀ­νε­ξάρ­τη­τα ἀ­πό τό ἀ­ριθ­μη­τι­κό τους πλῆ­θος- δέν μπο­ροῦν οὔ­τε νά ὑ­πάρ­ξουν ἐν Χρι­στῷ οὔ­τε νά συ­στή­σουν ἄλ­λη Ἐκ­κλη­σί­α.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ   ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΙΕΡΑ  ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ
ΚΥΘΗΡΩΝ & ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ
Τ.Κ. 801 00  Κ Υ Θ Η Ρ Α
ΤΗΛ.:2736031202 & 2736038359
FAX  :2736031202

Ἀριθ. Πρωτ.: 798

Σεβασμιώτατον
Μητροπολίτην Περγάμου
κ. Ἰωάννην
Γραφεῖον Ἐκπροσωπήσεως ἐν Ἀθήναις
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου
Νεοφύτου Δούκα 9
106 74  Ἀθήνας

Σεβασμιώτατε ἅγιε Περγάμου,

          Θερμῶς Σᾶς εὐχαριστῶ διά τήν εὐγενῶς καί ἁρμοδίως παρασχεθεῖσαν μοι ἐνημέρωσιν - διευκρίνισιν διά τοῦ ἀπό 26/9/2009 σεπτοῦ Ὑμετέρου, ἀναφορικῶς πρός τόν ἐπίσημον Θεολογικόν Διάλογον τῶν Ὀρθοδόξων μετά τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν, τό ὁποῖον προσυπογράφετε ὑπό τήν ἰδιότητα Ὑμῶν ὡς Προέδρου ἀπό πλευρᾶς Ὀρθοδόξων τοῦ ἐν θέματι Διαλόγου, ὅ καί ἐμελέτησα μετά πολλῆς προσοχῆς. Σᾶς εὐχαριστῶ, ὡσαύτως, καί διά τήν ἐπισύναψιν ἐν φωτοαντιγράφοις τῶν Μνημονίων τῶν σεπτῶν Προκαθημένων τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, ὁμοφωνούντων διά τήν ὑπό τόν γνωστόν βασικόν ὅρον τῆς καταδίκης τῆς Οὐνίας συνέχισιν τοῦ εἰρημένου Θεολογικοῦ Διαλόγου.

Ἅγιο Ὄρος, 22 Σεπτεμβρίου 2009

Ἡ Μικτή Διεθνής Ἐπιτροπή τοῦ Θεολογικοῦ Διαλόγου Ὀρθοδόξων καί Ρωμαιοκαθολικῶν συνέρχεται στήν Κύπρο τόν προσεχῆ Ὀκτώβριο, γιά νά συζητήσῃ τό θέμα: «Ὁ ρόλος τοῦ Πάπα τῆς Ρώμης ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν Ἐκκλησιῶν κατά τήν πρώτην χιλιετίαν». Τό ζήτημα τό εἶχε θέσει ἡ ἴδια Ἐπιτροπή στό γνωστό Κείμενο τῆς Ραβέννας (2007) καί συνοψίζεται στό ἐρώτημα: Ποιός εἶναι ὁ ρόλος τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης κατά τήν πρώτη χιλιετία, ὅταν ὑπῆρχε ἡ κοινωνία τῶν Ἐκκλησιῶν Ἀνατολῆς καί Δύσεως, καί πῶς πρέπει νά νοῆται ἡ διδασκαλία τῶν Α' καί Β' Βατικανείων Συνόδων περί παγκοσμίου Πρωτείου τοῦ Πάπα (παράγρ. 45);

                                        ΚΑΡΥΑΙ  ΤΗι  22ᾳ Σεπτ./5ῃ Ὀκτ. 2009

ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ. Φ.2/7/2069

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ
ΙΕΡΑΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΘΩ
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ ΤΗΣ ΜΙΚΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ
ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΚΑΙ ΡΩΜΑΙΟΚΑΘΟΛΙΚΩΝ ΕΙΣ ΚΥΠΡΟΝ
(διά τόν ἡμερήσιον τύπον καί τά Μ.Μ.Ε.)

1.     Τό Ἅγιον Ὄρος ἀνά τούς αἰῶνες παραμένει Χάριτι Χριστοῦ πιστός θεματο­φύλαξ τῆς ἁγίας Ὀρθοδόξου Πίστεως, τήν ὁποία οἱ θεοκήρυκες Ἀπόστολοι παρέδωσαν στήν Ἐκκλησία καί οἱ θεοφόροι Πατέρες μας μέ ἅγιες Οἰκουμενικές Συνόδους διετήρησαν διά τῶν αἰώνων ἀπαραχάρακτη. Τήν παράδοσι αὐτή πιστά ἐτήρησαν καί οἱ προγενέστεροι ἡμῶν Ἁγιορεῖται πατέρες.

2.     Πληροφορηθέντες ὅτι στήν μέλλουσα νά συνέλθη λίαν προσεχῶς εἰς Κύπρον Ὁλομέλεια τῆς Μικτῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς τοῦ Θεολογικοῦ Διαλόγου μεταξύ τῆς Ὀρθό­δόξου Ἐκκλησίας καί τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν θά συζητηθῆ τό θέμα «τοῦ ρόλου τοῦ Ἐπι­σκόπου Ρώμης ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν Ἐκκλησιῶν κατά τήν πρώτην χιλιετίαν», ἡ καθ᾽ ἡμᾶς Ἱερά Κοινότης, μή γνωρίζουσα τό ἀκριβές θεματολόγιο τοῦ ἐν λόγῳ Διαλόγου, ἐκφράζει τήν ἔντονον ἀνησυχία καί τόν προβληματισμόν αὐτῆς, διότι συζητεῖται τό Παπικόν Πρωτεῖον, πρίν ἀκόμη ὁ Παπισμός ἀποβάλη τά αἱρετικά του δόγματα καί τόν κοσμικό του χαρακτῆρα (Κράτος τοῦ Βατικανοῦ). Ἡ μόνη προϋπόθεσις γιά νά συζητηθῇ τό θέμα τοῦ Πρωτείου εἶναι ἡ ἐπάνοδος τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν στήν Ὀρθόδοξο Πίστι καί στό συνοδικό πολίτευμα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, καί ὄχι ἡ «ἑνότης ἐν τῇ ποικιλίᾳ» τῶν δογμάτων.

3.     «Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία εἶναι αὐτή, μόνη ἡ Μία, Ἁγία Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία» καθώς τοῦτο ἐδήλωσε στόν πάνσεπτο Ἱερό Ναό τοῦ Πρωτάτου καί ἡ Αὐτοῦ Θειοτάτη Παναγιότης ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαῖος τήν 21.8.2008, κατά τήν ἐπίσκεψί του στό Ἅγιον Ὄρος. Τοῦτο αὐτό πιστεύομε καί ἡμεῖς καί θά παραμείνουμε σταθεροί σέ ὅσα οἱ ἅγιοι πατέρες μας διεκήρυξαν.

Ἅπαντες οἱ ἐν τῇ κοινῇ Συνάξει Ἀντιπρόσωποι καί Προϊστάμενοι
τῶν εἴκοσιν Ἱερῶν Μονῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἄθῳ.
5 Ὀκτ. 2009

1.     Ἡ μοναδική ὁδός ἀληθινῆς θεογνωσίας καί σωτηρίας εἶναι ἡ πίστη στήν Ἁγία Τριάδα, στό σωτηριῶδες ἔργο τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καί στήν ἱδρυθεῖσα ἀπό Αὐτόν Μία, Ἁγία, Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία.

2.     Φυλάσσουμε ἀμετακίνητα καί ἀπαραχάρακτα ὅσα οἱ Ἀπόστολοι ἐδίδαξαν καί οἱ πατέρες ὅρισαν καί ἐθέσπισαν. Ἀποδεχόμαστε ὅσα ἀποδέχονται καί καταδικάζουμε ὅσα κατεδίκασαν.

3.     Ἀπό τίς ἀρχαῖες αἱρέσεις, πού ἐπιβιώνουν μέχρι σήμερα, καταδικάζουμε τόν Μονοφυσιτισμό τῶν Κοπτῶν, Συροϊακωβιτῶν καί Ἀρμενίων, σύμφωνα μέ τίς ἀποφάσεις τῆς Δ΄ἐν Χαλκηδόνι Οἰκουμενικῆς Συνόδου (451) καί τήν διδασκαλία μεγάλων Ἁγίων Πατέρων, ὅπως τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, τοῦ Μ. Φωτίου, ὡς καί τῶν ὕμνων τῆς λατρείας.

4.     Διακηρύσσουμε ὅτι ὁ Παπισμός εἶναι ὄχι μόνο αἵρεση ἀλλά μήτρα αἱρέσων καί πλανῶν. Σύνολος ὁ χορός τῶν Πατέρων σέ Συνόδους, ὅπως ἡ θεωρουμένη Η'Οἰκουμενική ἐπί Μ.Φωτίου (879) καί ἄλλες νεώτερες, ἀλλά καί στά συγγράμματά τους καταδικάζουν τόν Παπισμό ὡς αἵρεση, διότι ἐκτός τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί ἐκ τοῦ Υἱοῦ (Filioque)  παρήγαγε μέγα πλῆθος πλανῶν, παλαιοτέρων καί νεωτέρων.

5.     Τά ἴδια ἰσχύουν, σέ μεγαλύτερο βαθμό, γιά τόν Προτεσταντισμό, ὁ ὁποῖος ὡς τέκνο τοῦ Παπισμοῦ κληρονόμησε πολλές αἱρέσεις, πρόσθεσε ὅμως καί πολλές ἰδικές του.

Πρόλογος

Ἡ ΕΚΚΛΗΣΙΑ μας εἶναι ἀπό τή φύση της καθολική καί ἀσφαλῶς οἰκουμενική (παγκόσμια). Ἔχει ἀνοιχτή τήν ἀγκαλιά της σ' ὅλους τούς ἀνθρώπους, κάθε φυλῆς καί ἐποχῆς, καί τούς καλεῖ νά ἔρθουν κοντά της. Ό Χριστός, πού εἶναι ἡ κεφαλή της, ἀπευθύνει διαχρονικά στόν κόσμο τό «δεῦτε πρός με πάντες», ἐνῶ παράλληλα στέλνει τούς μαθητές του νά διδάξουν τό Εὐαγγέλιο τῆς σωτηρίας «εἰς πάντα τά ἔθνη».
Αὐτή τή συστατική καί φυσική ἰδιότητα τῆς Ἐκκλησίας, τήν οἰκουμενικότητα-παγκοσμιότητα, τή διεκδικοῦν σήμερα δυό κινήματα, πού ἐκφράζουν τό πνεῦμα τῆς ἐποχῆς: ὁ Οἰκουμενισμός καί ἡ Παγκοσμιοποίηση.

Ἡ Παγκοσμιοποίηση προωθεῖται ἀπό ἰσχυρές πολιτικοοικονομικές δυνάμεις καί προβάλλει τό μοντέλο μιᾶς ἑνοποιημένης ἀνθρωπότητας, ἐνῶ ὁ Οἰκουμενισμός δραστηριοποιεῖται στόν θρησκευτικό χῶρο, ἐπιδιώκοντας τήν ἐκπλήρωση τοῦ ὁράματος ἑνός ἑνωμένου Χριστιανισμοῦ καί στοχεύοντας τελικά σέ μιά οἰκουμενική θρησκεία, μιά Πανθρησκεία. Στό τεῦχος τοῦτο ἐπιχειροῦμε νά σκιαγραφήσουμε τό κίνημα τοῦ Οἰκουμενισμοῦ -στό ὁποῖο συμμετέχει καί ἡ Ὀρθοδοξία-, ἐπειδή αὐτό παραμένει ἄγνωστο στό εὐρύτερο πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας μας καί ἐπειδή οἱ ἐξελίξεις στούς κόλπους του προκαλοῦν ἀνησυχία καί προβληματισμό.

Ἴσως ν' ἀκούγεται περίεργα, ἀλλά εἶναι γεγονός ὅτι σήμερα ὁ Οἰκουμενισμός ἀπειλεῖ τήν οἰκουμενικότητα τῆς Ἐκκλησίας μας, γιατί διολισθαίνει ὅλο καί περισσότερο σέ συμβιβαστικές-συγκρητιστικές τακτικές, πού ἀναιροῦν θεμελιώδεις ἀρχές τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Καί, ἄς μήν τό λησμονοῦμε, ἡ ὀρθή πίστη εἶναι ἡ πρώτη καί κύρια προϋπόθεση τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου, σύμφωνα μέ τή θεόπνευστη ἁγιοπατερική ἀπόφανση: «Ὅστις βούλεται σωθῆναι, πρό πάντων χρή αὐτῷ τήν καθολικήν κρατῆσαι πίστιν, ἥν εἰ μή τις σῴαν καί ἄμωμον τηρήσειεν, ἄνευ δισταγμοῦ, εἰς τόν αἰῶνα ἀπολεῖται» (Σύμβολο τῆς Πίστεως ἁγίου Ἀθανασίου Ἀλεξανδρείας).

Ἔτσι, λοιπόν, ἄν τό σωτήριο μήνυμα τῆς Ὀρθοδοξίας μας χαθεῖ ἀνάμεσα στά πλάνα μηνύματα τῶν ἑτεροδόξων καί τῶν ἀλλοθρήσκων, γιά χάρη ἑνός οὐτοπικοῦ οἰκουμενιστικοῦ ὁράματος, τότε θά χαθεῖ καί ἡ ἐλπίδα τοῦ κόσμου.