Τά σεμινάρια τῆς «Σχολῆς Γονέων».

(ὑπό τοῦ Αἰδεσιμολογιώτατου π. Πέτρου Μαριᾶτου)

Στήν ποιμαντική φροντίδα τοῦ Σεβ. Μητροπολίτη μας κ.Σεραφείμ περιλαμβανόταν κάτι που -ἄν και συνειδητοποιημένο ἀπό καιρό- δέν εὕρισκε τόν ὀργανωτή καί ἐκφραστή του : ἡ ἀνάγκη ἀγωγῆς τῶν γονέων, τόσο πρίν τό Γάμο, ὅσο καί κατά τήν ἔγγαμη συμβίωση.

Ἡ ἀνάγκη αὐτή ἀφορᾶ πρώτιστα στούς γονεῖς, ἀλλά ὁποιοδήποτε ἄλλο μέλος τῆς οἰκογένειας θά ἔχει νά ὠφεληθεῖ ἀπό μιά τέτοια ἐνημέρωση.

Ἔτσι, τόν Ὀκτώβριο ξεκίνησαν τά μηνιαῖα σεμινάρια ἀπό εἰδικούς στό ἀντικείμενο ἐπιστήμονες, παιδαγωγούς, ψυχολόγους, γιατρούς, θεολόγους -πολλοί ἀπ' αὐτούς Καθηγητές Πανεπιστημίου.

Τά σεμινάρια γίνονται κατά τό Σάββατο στόν Ποταμό καί τήν Κυριακή στήν Χώρα. Ἡ ἔναρξη ἔγινε στίς 28-29 Ὀκτωβρίου, μέ πρώτο εισηγητή τόν Καθηγητή Παιδαγωγικῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Ἠλία Ματσαγγούρα.

Στήν εἰσαγωγική - συστατική ὁμιλία του ὁ Σεβ. κ.Σεραφείμ μεταξύ ἄλλων εἶπε : «Θεωρῶ τόν ἑαυτό μου εὐτυχῆ διότι ὁ Θεός μέ ἀξιώνει νά ξεκινήσω τό ἔργο τῆς «Σχολῆς Γονέων» -ἔργο ἀπαραίτητο γιά τήν ἐνημέρωση ὅλων τῶν μελῶν τῆς Οἰκογένειας, ὥστε τά παιδιά νά ἔχουν σωστή ἀγωγή. Γι αὐτό καί σωστότερα θά ἦταν ὁ προταθείς ἀπό τόν κ. Παν. Φατσέα ὅρος «Σχολή Οἰκογένειας».

Τά σεμινάρια θά συνεχίζονται (τουλάχιστον ὅσο ἐγώ θά εἶμαι στά Κύθηρα), γιατί ὁ καταρτισμός δέν τελειώνει. Πάντοτε ὀφελούμαστε ἀπό τήν παρουσία καί ἔκθεσι τῆς ἐμπειρίας εἰδικῶν καί πεπειραμένων ὁμιλητῶν, ὅπως ὁ σημερινός Καθηγητής τοῦ Παν/μίου Ἀθηνῶν κ. Ἠλίας Ματσαγγούρας...»

Ὁ κ. Ματσαγγούρας, ἀφοῦ εὐχαρίστησε γιά τήν πρόσκληση τοῦ Μητροπολίτη, ὥστε νά βρεθεῖ γιά δεύτερη φορά στά Κύθηρα, ἀναφέρθηκε ἀρχικά στό δημογραφικό πρόβλημα πού ἀπειλεῖ μέ συρρίκνωση τό ἑλληνικό στοιχεῖο μέσα στήν ἴδια του τήν χώρα, ὥστε νά διαγράφεται στό μέλλον ἡ ἀπειλή νά ἀποτελέσουν οἱ ἐν Ἑλλάδι Ἕλληνες ἁπλῶς τήν «ἰσχυρότερη μειονότητα».Πρότεινε ὡς «χρυσή τομή» τόν ἀριθμό τῶν 3 παιδιῶν ἀνά οἰκογένεια θεωρώντας μή συνιστώμενη τήν ἄμετρη πολυτεκνία, ἀλλά κυρίως ἀπορρίπτοντας τό «οἰκονομικό μοντέλο» τῶν 2 παιδιῶν, ἤ -χειρότερα- τοῦ ἑνός παιδιοῦ. Πρόσθετος καί τό ἴδιο σημαντικός λόγος τοῦ (κατά τό δυνατόν) σχεδιασμοῦ τῶν 3 παιδιῶν εἶναι ἡ ψυχική ἰσορροπία πού αὐτός ὁ ἀριθμός ἐξασφαλίζει καί πού δέν πραγματώνεται ὅταν ὑπάρχουν στήν οἰκογένεια 2 ἤ καί 1 παιδί.

Τό θέμα πού ἀνέπτυξε ὁ κ. Ματσαγγούρας ἦταν οἱ «Σχέσεις Γονέων καί Παιδιῶν στά πρῶτα κρίσιμα χρόνια - Βάσεις ἀνάπτυξης καί προετοιμασία γιά τό Σχολεῖο». Ὑποστήριξε ὅτι ἡ ἀγωγή τῶν παιδιῶν ἐπιτελεῖται κατά 80% ἀπό τήν ἐμβρυϊκή ἕως καί τήν πρώτη σχολική ἡλικία (Νηπιαγωγεῖο).

[Δέν εἶναι φυσικά δυντατόν νά μεταφερθῆ ἡ ἐκτεταμένη καί λίαν κατατοπιστική εἰσήγηση τοῦ κ. Ματσαγγούρα στόν περιορισμένο χῶρο ἑνός μικροῦ περιοδικοῦ. Ὁλόκληρη κυκλοφορεῖ σέ καλῆς ποιότητος DVD ἀπό τόν κ. Βαλέριο Καλοκαιρινό. Ἀρκούμαστε νά σημειώσουμε μερικά ἐντυπωσιακά στοιχεῖα τῆς ὁμιλίας].

Σημαντικό ἐνημερωτικό στοιχεῖο ἦταν ἡ ἀναφορά πού ἔκαμε ὁ ὁμιλητής στίς ἀνάγκες τῶν παιδιῶν. Σχολιάζοντας πώς δέν πρέπει νά ἀρκούμαστε μόνο στίς ὑλικές παροχές καί ἐξασφαλίσεις τῶν παιδιῶν μας (καμιά φορά ἄλογες καί ὑπερβολικές), χρησιμοποίησε τό Βιβλικό: «Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος» καί προέβαλε τή διαφάνεια τῆς πυραμίδας τῶν ἀναγκῶν τοῦ παιδιοῦ:

Σχολιάζοντας τήν κάθε ἀνάγκη καί τό χρέος τῶν γονιῶν νά τήν ἐξασφαλίσουν ἔμεινε χαρακτηριστικά σε μερικά ἀρνητικά παραδείγματα: Π.χ. ποτέ δέν θά ποῦμε, ἄν εἴμαστε ἐξουθενωμένοι ἀπό τόν κόπο «Μέ κουράσατε, μέ σκάσατε! Θά φύγω! Θά ἀρρωστήσω! Θά πεθάνω!» Αὐτό δημιουργεῖ ἀνασφάλεια στό παιδί. Ἀντίθετα τό μήνυμα -ὄχι πάντα μέ λόγια - πρέπει νά εἶναι: «Εἶμαι πάντα ἐδῶ, κι ὅταν εἶσαι καλό παιδί κι ὅταν κάνεις ζαβολιές». Ποτέ νά μή κάνουμε συγκρίσεις ἤ ὑπονοούμενα: π.χ. «Ἕνα παιδί δέν μέ κούρασε!» ἤ, ἀπορριπτικά, «Δέν τά καταφέρνεις. Τί κατάφερες; Εἶσαι τεμπέλης καί δέν προκόβεις στά γράμματα...»

Μίλησε ὁ κ. Ματσαγγούρας γιά τούς τρόπους ἐπικοινωνίας μέ τό παιδί: Μέ τά μάτια (!), μέ τό νανούρισμα, μέ τήν ἔκφραση, τίς χειρονομίες (χάιδεμα, ἀγκάλιασμα...κ.λπ.)

Νά μιλᾶμε στά παιδιά μέ τή γλῶσσα τήν πλήρη τῶν μεγάλων, ὄχι μέ «μπεμπεδίστικες ἐκφράσεις». Καί προπαντός νά μιλᾶμε, νά μιλᾶμε.

Η πιπίλα νά ἀποφεύγεται γιατί ἐμποδίζει τήν ἐπικοινωνία. Νά σώζεται ἡ ἐπικοινωνία μέ τή γλῶσσα καί τήν ἐπαφή. Ἡ «γιαγιά» εἶναι ἐπικοινωνία. Ἡ Τηλεόραση ὄχι.

Νά ὑπάρχει σταθερότητα στό χῶρο - τόπο καί τά πρόσωπα. Διαπληκτισμοί ἤ χωρισμός τῶν γονέων ἔχουν ὀλέθρια ἀποτελέσματα.

Νά μήν πηγαίνουν τά νήπια σέ παιδικό σταθμό πρίν τά 3 χρόνια. Οἱ γονεῖς νά ἔχουν στοργή παρέχοντας ταυτόχρονα ἐλευθερία -αὐτονομία.

Καί ὁ ὁμιλητής ἔκλεισε τήν ὁμιλία του μέ ἀναφορά στήν προετοιμασία τοῦ παιδιοῦ γιά το Σχολεῖο, πού πρέπει νά εἶναι Ψυχολογική καί Μαθησιακή.

* * *

Δέ θά ἀναφερθοῦμε στήν ἐνδιαφέρουσα συζήτηση πού ἀκολούθησε, γιά νά μείνουμε λίγο στόν ὁμιλητή.

Ἐπιστημονικά ἄψογος, ἐπικοινωνιακά ἄμεσος, εὑρηματικός, ὅταν τό ἀκροατήριο ἔδειχνε σημεῖα κόπωσης, ἐντυπωσίασε. Ἄριστος χρήστης τῆς γλώσσας καί τῆς κίνησης μόνο μέ μία λέξη μπορεῖ νά χαρακτηρισθεῖ : Δάσκαλος!

Τόν εὐχαριστοῦμε καί προσδοκοῦμε σέ ... ἀπώτερη ἐκ νέου ἐκμετάλλευση τοῦ θησαυροῦ του.

Στήν 2^η συνάθροιση τῶν γονέων ὁμιλήτρια ἦταν ἡ Παιδαγωγός κ. Μαρία Ράπτη.

Τό θέμα της ἦταν αὐτό πού ἀφοροῦσε στήν ἀγωγή τῶν παιδιῶν κατά τό ἑπόμενο, ἡλικιακά, στάδιο : Τήν ἐφηβεία.

Ἡ διακεκριμένη ὁμιλήτρια ἐπισήμανε κατ' ἀρχήν τά χαρακτηριστικά τῆς ἐφηβείας. Ὁ ἔφηβος εἶναι ἕνας νέος ἄνθρωπος πού περνάει ἀπό τήν παιδική ἀνεμελιά στήν ὑπευθυνότητα καί αὐτοδιαχείριση τοῦ ἐνηλίκου. Λαμβάνεται δέ ὡς ἀφετηρία τῆς ἐφηβείας τό χρονικό σημεῖο πού τό ἄτομο γίνεται ἱκανό γιά ἀναπαραγωγή.

Ἡ ἐφηβεία μπορεῖ νά διακριθεῖ στήν κυρίως ἐφηβεία (ἀπό τά 11 ἕως τά 16 χρόνια) καί τήν ἐφηβική νεότητα (ἀπό τά 16 ὡς τά 20). Μέσα σ' αὐτή τήν περίοδο τῶν 8-10 ἐτῶν καλεῖται ὁ ἔφηβος νά προσαρμοσθεῖ στήν νέον ἑαυτό του καί νά ἐνταχθεῖ στήν κοινότητα τῶν ἐνηλίκων. Πρόκειται γιά μιά νέα γέννηση μέ ἀλλαγές στόν Βιοσωματικό καί τόν Νοητικό τομέα. Οἱ ἀλλαγές στό συναίσθημα χαρακτηρίζονται ἀπό μεγάλες μεταπτώσεις, ἐνῶ οἱ ἀλλαγές στόν κοινωνικό τομέα συμπεριλαμβάνουν τάση γιά ἀνεξαρτητοποίηση, γιά συμμόρφωση μέ τόν τρόπο τῶν συνομηλίκων, ἐνῶ παράλληλα ὑπάρχει ἔντονη ἀνάγκη κοινωνικῆς ἀποδοχῆς.

Ψυχολογικές ἀντιδράσεις τοῦ ἐφήβου εἶναι : Νά μένει μόνος του. Νά ἀποστρέφεται τήν ἐργασία. Νά ὑπάρχει ἔλλειψη συντονισμοῦ τῶν κινήσεων. Νά διακατέχεται ἐναλλάξ ἀπό ἀνία, νευρικότητα, ἀνησυχία. Νά ἔχει ἀδυναμία συγκέντρωσης καί προσοχῆς. Νά ἐμφανίζει ηὐξημένη εὐσυγκινησία. Ἡ διάθεσή του νά εἶναι ἀντιδραστική πρός τούς ἄλλους καί νά ἐναντιώνεται πρός κάθε μορφή ἐξουσίας. Νά ὑπεραπασχολεῖται μέ τό σῶμα του. Νά ἔχει ἔλλειψη αὐτοπεποίθησης, ἑνῶ συχνά νά ὀνειροπολεῖ.

Ἡ συμπεριφορά τῶν ἐνηλίκων πρός τόν ἔφηβο εἶναι εἴτε λανθασμένη (μέ ἐλαφρυντικό τίς ὑποχρεώσεις πρός τόν νέο, πού ἐπιβαρύνουν τόν ἀγῶνα ζωῆς), εἴτε θετική.

Ἀρνητική συμπεριφορά εἶναι ἡ ὑπερπροστατευτική, ἡ ἐπικριτική, ἡ αὐταρχική, ἡ τιμωρητική καί ἡ ὑπερβολικά ὑποχωρητική.

Ἐνῶ θετικό οἰκογενειακό κλῖμα δημιουργεῖ ἡ ὑποστήριξη γιά αἴσθημα πίστης, ἀφοσίωσης καί καθήκοντος (αὐτονόητα, σέ κάτι ὑψηλό - ὄχι ταπεινό καί τετριμμένο). Τό παράδειγμα ἴσως εἶναι ἡ σπουδαιότερη ὑποστήριξη, μοιάζοντας μέ λαμπάδα πού φωτίζει καί ὁδηγεῖ˙ ἀλλίμονο ἄν εἶναι σβηστή.

Ἡ θετική συμπεριφορά τῶν μεγάλων περιλαμβάνει πάντα χαμόγελο, σταθερό πρόγραμμα καί σεβασμό στήν προσωπικότητα τοῦ παιδιοῦ (π.χ. ποτέ προσβολή μπροστά σέ ἄλλους).

Οἱ ἔφηβοι χρειάζονται νά ζήσουν. Καί γι' αὐτό χρειάζονται ἐλεύθερο χρόνο. Ἔχουν ἀνάγκη νά βιώσουν τήν ἀλήθεια, τήν ἀγάπη, τήν φιλία καί τήν ἀλληλεγγύη.

Τρόποι συμπεριφορᾶς πρός τόν ἔφηβο εἶναι :

• Ἀποδοχή

• Διάλογος

• Στήριξη

• Μείωση κριτικῆς παρέμβασης καί συμβουλῶν

• Συνεργασία μέ τούς ἐκπαιδευτικούς

• Πρότυπη συμπεριφορά

• Ὅρια : στήν ἀγάπη, στήν ἐλευθερία, στήν πειθαρχία καί στίς ἀπαγορεύσεις

• Κατανόηση

• Ζεστή οἰκογενειακή ἀτμόσφαιρα

• Σταθερότητα καί συνέπεια συμπεριφορᾶς

• Ἐνδιαφέρον καί προσοχή.

Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά οἱ ἔφηβοι πρέπει νά λένε ὄχι σέ προτάσεις τοῦ περιβάλλοντός τους, πού οἱ ἴδιοι ἀπορρίπτουν.
Καί ἐπειδή τίς περισσότερες φορές μιά ἄρνηση δημιουργεῖ ἀρνητικό κλῖμα στίς σχέσεις τους πρέπει νά μάθουν πώς νά λένε «ὄχι».
Τρόποι τέτοιοι πού διασώζουν τό δια-προσωπικό κλῖμα εἶναι :

• Νά δείχνουν αὐτοπεποίθηση

• Ὅταν θέλουν νά ἀποφύγουν κάποια παρέα νά δείχνουν ἀπασχολημένοι

• Νά ἀλλάζουν κουβέντα

• Νά γελοιοποιοῦν τήν ἀπορριπτέα ἰδέα

• Νά ἀστειευτοῦν

• Νά προτείνουν κάτι ἐναλλακτικό.

* * *

Τόσο στήν συνάντηση τοῦ Ποταμοῦ, ὅσο καί σ' ἐκείνη τῆς Χώρας ἡ κ. Ράπτη κατώρθωσε νά διατηρήσει τήν προσοχή τοῦ ἀκροατηρίου σέ ὑψηλά ἐπίπεδα. Σ' αὐτό συνέβαλε ὄχι μόνον τό ἐνδιαφέρον τοῦ θέματος ἀλλά καί ἡ ἀπαράμιλλη μεταδοτική ἱκανότητα τῆς ὁμιλήτριας. Ἀποδείχθηκε, ἄλλωστε, αὐτό καί στήν μακρά συζήτηση πού ἀκολούθησε.

Ἄρχισε τήν ὁμιλία της μέ μία ζωηρή ἀφήγηση γιά τήν σημασία τοῦ θεσμοῦ τῆς οἰκογένειας : Στήν Ἀνάσταση οἱ οἰκογένειες πήγαιναν μέ ὅλα τά μέλη τους μαζί.

Καθώς τό θέμα της ἦταν ἡ συμπεριφορά τῶν γονέων, πρός τά ἐνήλικα πιά τέκνα τους ἡ πρώτη προϋπόθεση πού ἔθεσε ἦταν πώς «ἡ ἐνηλικίωση τῶν παιδιῶν ἀπαιτεῖ μιά ἀντίστοιχη ἐνηλικίωση (!) τῶν γονέων». Καί πώς - ὅσο κι ἄν αὐτό ἀκούγεται παράδοξο- ἐνήλικας στά χρόνια (ἤ μεγαλύτερος στά χρόνια) δέν σημαίνει ὁπωσδήποτε καί ψυχολογικά ὥριμος.

Ἔδωσε δέ ἕνα χαριτωμένο παράδειγμα ἀπό τήν προσωπική της ζωή, ὅταν σέ κάποια διαφωνία μέ τά ἐνήλικα παιδιά της, γύρισε τό ἕνα καί εἶπε στό ἄλλο : «Δύσκολο νά μεγαλώνεις γονεῖς !». Παρά τό μεγάλωμα τῶν παιδιῶν, οἱ γονεῖς ἐξακολουθοῦν νά αἰσθάνονται ὑπεύθυνοι γιά τήν πορεία τους, ἰδίως γιά τά δυσάρεστα. Εἶναι δέ διπλός ὁ πόνος γιατί δέν ἔχουν δυνατότητα παρέμβασης. Αἰσθάνονται πολλές φορές ὅτι ἀπέτυχαν.

Σπεύδουμε, οἱ γονεῖς, νά δίνουμε συμβουλές, χωρίς, ὅμως, νά ὑπολογίσουμε πρῶτα ἐάν τά παιδιά μας θέλουν τέτοιες, καθώς καί ἄν ἀντέχουν τά ὑποδεικνυόμενα. Ὀφείλουμε π.χ. νά μή χρησιμοποιοῦμε ἐκφράσεις τοῦ τύπου «ἐγώ στήν ἡλικία σου...».

Ἀλλά καί ὅταν τά πράγματα πηγαίνουν καλά, μᾶς φαίνεται πώς θά ἦταν καλύτερα, ἐάν γίνονταν ὅπως πιστεύουμε ἐμεῖς!

Τό μόνο πού μπροροῦμε νά προσφέρουμε εἶναι ἡ βεβαιότητα τῆς ἀγάπης μας καί ὅτι τό σπίτι εἶναι πάντα ἀνοιχτό.

Νά τά βοηθᾶμε ὅσο θέλουν αὐτά καί ὄχι ὅσο νομίζουμε ἐμεῖς. Αὐτό προφυλάσσει καί ἀπό δική τους ἀπληστία, ἀλλά καί ἀπό δική μας ὑπερπροστατευτικότητα. (Ὑπῆρξε ἐδῶ καί σχετικό ἐρώτημα ἀπό τό ἀκροατήριο).

Στό μεγάλο ζήτημα τῆς συγκατοίκησης ἤ ὄχι τῆς παλιᾶς καί νέας οἰκογένειας, ἡ κ. Σπυροπούλου ἦταν μᾶλλον κατηγορηματική :

Εἶναι λάθος ἡ συγκατοίκηση στό ἴδιο σπίτι, ἐνῶ τό νά μένουν οἱ γονεῖς κάπου κοντά, αὐτό βοηθάει πολύ καί στίς πρακτικές ἐφαρμογές καί στήν πολύτιμη ἐπικοινωνία τῶν γεννεῶν. Ἄς δεχόμαστε ἐξ ἄλλου, ὅτι καί τά παιδιά μας ἔχουν τό δικαίωμα νά κάνουν λάθη. Ἀρκεῖ ἐμεῖς νά μή θεωροῦμε ὅλες τίς ἐπιθυμίες τους ἀνάγκες.

Καταλήγοντας, καί ἀναφερόμενη ἡ ὁμιλήτρια στούς γονεῖς εἶπε : «Γιά τίς δικές μας ὧρες τῆς μοναξιᾶς καί τοῦ πόνου ἀπομένουν ἡ προσευχή, ἡ ἐλπίδα καί ἡ παραίτηση ἀπό τήν φιλοδοξία νά εἴμαστε τέλειοι γονεῖς, πού ἔκαμαν τέλεια παιδιά. Τά παιδιά φεύγουν ἀπό τό πατρικό σπίτι μέ εἰρήνη, ἀφήνοντας πίσω ἕνα ζευγάρι ἑνωμένο.

* * *

Ἡ κ. Σπυροπούλου ἐντυπωσίασε μιλώντας ἐκτός χειρογράφου καί χωρίς «διαφάνειες».Ὁ λόγος της ἦταν μεστός, γεμάτος ἐμπειρία καί -κυρίως- ἀληθινός, ἀπό καρδίας.