ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ
ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΓΟΝΕΩΝ & ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

Πρωτ. π.Πέτρος Μαριᾶτος

Στό πλαίσιο τῆς «Σχολῆς Γονέων καί Οἰκογένειας» τῆς Μητροπόλεώς μας συνεχίσθηκαν καί κατά τόν Μάϊο - Ἰούνιο οἱ διαλέξεις ἀπό εἰδικούς προσκεκλημένους ὁμιλητές. Ὡς γνωστόν, οἱ διαλέξεις αὐτές πραγματοποιοῦνται εἰς διπλοῦν (σέ Ποταμό καί Χώρα) καί συνιστοῦν μᾶλλον σεμινάρια, ἀφοῦ συνήθως ἀκολουθεῖ ἐνδιαφέρουσα συζήτηση ἐπί τῶν ἐκτεθέντων.

Ὁ κ. Γεώργιος Κρουσταλλάκης

Πρῶτος ὁμιλητής μετά τό Πάσχα ἦταν ὁ Καθηγητής Παιδαγωγικῆς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Γεώργιος Κρουσταλλάκης. Θέμα του ἦταν «Ἡ παιδαγωγική τοῦ χαρισματικοῦ Γέροντα π. Πορφυρίου τοῦ Ἁγιορείτου».

Ἀφοῦ ἀναφέρθηκε σέ βιογραφικά στοιχεῖα τοῦ μακαριστοῦ Γέροντα (σ.σ. ὁ κ. Κρουσταλλάκης συνδεόταν στενά μέ τό ὅσιο Λευΐτη) ἀνέπτυξε τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο ὁ π.Πορφύριος χειρίζονταν τό θέμα τῆς ἀγωγῆς. Σκοπός του ἦταν ἡ ἀναγέννηση τοῦ ἀνθρώπου διά τῆς ἐν Χριστῷ πνευματικῆς ζωῆς (ἀνθρωπαγωγική μέθοδος).

Ἡ ἀγωγή ἀρχίζει ἀπό τήν στιγμή τῆς συλλήψεως καί συνεχίζεται ὡς τόν θάνατο. Οἱ κύριοι χῶροι ἀναπτύξεώς της εἶναι ἡ Οἰκογένεια, τό Σχολεῖο, καί ἡ Ἐκκλησία.

Ὁ π. Πορφύριος μιλοῦσε κυρίως γιά τήν Οἰκογενειακή Παιδαγωγική. Καί γνώριζε ὅτι αὐτή οἰκοδομεῖ κυρίως μέχρι τήν ἡλικία τῶν 5 ἐτῶν. Δέν δεχόταν τόν παιδευτικό λόγο (π.χ. «μάθε παιδί μου γράμματα») οὔτε τήν χρήση βίας, ἀλλά τήν βιωματική σχέση ἀνάμεσα στά μέλη τῆς Οἰκογενείας. Ὁ φορτωμένος μέ ἀγάπη Γέροντας μελετοῦσε τό ὑπόβαθρο τῶν συζυγικῶν σχέσεων. Ἐκεῖνο πού σώζει τά παιδιά εἶναι ἡ χριστιανική ζωή καί ἡ ἁγιότητα τῶν γονέων. Γονεῖς πού δέν ἀγωνίζονται γιά τήν ἐν Χριστῷ ἁγιότητα πέφτουν σέ λάθη, τά ὁποῖα «ἐμβολιάζονται» στά παιδιά. (Κατά ἕναν ἄλλο ὀνομαστό Γέροντα, τόν π. Ἐφραίμ Κατουνακιώτη, οἱ πρῶτοι ἅγιοι τῶν παιδιῶν εἶναι οἱ γονεῖς!). Ὁ π. Πορφύριος ἰδιαίτερη σημασία ἔδινε στήν «ἐμβρυαγωγική», θεωρώντας ὅτι ἡ μουσική, τά λουλούδια κλπ. - πού τό ἔμβρυο βέβαια δέν τά βλέπει - ἐπιδροῦν μέσῳ τοῦ ψυχισμοῦ τῆς μητέρας στόν νέον ἄνθρωπο πού δημιουργεῖται.

Κύρια μέσα στήν διάθεση τῶν γονέων εἶναι :

1. Ἡ Προσευχή˙ οἱ μητέρες ἔμαθαν νά μιλοῦν, νά ἀγχώνονται, νά μαλώνουν, ἀλλά ξεχνοῦν νά προσεύχονται.

2. Ἡ Ἀγάπη˙ Ὄχι ἡ «ἀγάπη» πού πνίγει τά παιδιά, ἀλλά ἡ παιδαγωγοῦσα χριστιανική ἀγάπη.

3. Ἡ Διάκριση καί ἡ Εὐγένεια˙ Ἡ μητέρα νά μή δίνει τό σωματικό χάδι, ὅσο τό πνευματικό, μέ τήν προσευχή.

Οἱ γονεῖς νά μή ταράσσονται οὔτε νά ἀγανακτοῦν μέ τίς ἀταξίες τῶν παιδιῶν.

Ὡς Βασικές Ἀρχές τῆς παιδαγωγικῆς τοῦ π.Πορφυρίου, ὁ κ.Κρουσταλλάκης προσδιόρισε τίς ἑξῆς : α) Ἡ συναίσθηση πώς τό παιδί δέν μοῦ ἀνήκει β) στά παιδιά νά βλέπουμε τό πρόσωπο τοῦ Θεοῦ, τόν Χριστό, ἀκόμα καί στίς ἀκραῖες περιπτώσεις πού ὁ νέος εἶναι ναρκομανής ἤ ὁμοφυλόφιλος! γ) Νά βελτιώνουμε τόν ἑαυτό μας (δηλ. οἱ γονεῖς, οἱ δάσκαλοι, ... κλπ) ε) Ἡ ἀρχή τῆς ἐξατομίκευσης : χρειάζεται διαφορετική καθοδήγηση καί θεραπεία γιά τό κάθε παιδί, ἀκόμη κι ἄν πρόκειται γιά τό ἴδιο πρόβλημα στ) Ἡ ἀποδοχή τοῦ καθ' ἑνός ὅπως εἶναι («Θέλω νά ἀκούω τόν ἄλλον, ὅταν τό θέλει αὐτός») καί ζ) Νά μή ξεχνᾶμε τή δύναμη πού ἔχει ἡ παιδαγωγική τῆς σιωπῆς.

Ὁ ὁμιλητής δέν ἀπέφυγε τήν συναισθηματική φόρτιση, ὅταν -τελειώνοντας- ἐπικαλέσθηκε τίς προσευχές τοῦ πατρός Πορφυρίου, ἀπό τήν θριαμβεύουσα Ἐκκλησία, ὅπου βρίσκεται...

       Ὁ κ.Ἀλέξανδρος Κακαβούλης

Ὁ Καθηγητής Πανεπιστημίου κ.Ἀλέξανδρος Κακαβούλης ἦταν ὁ ἐπισκέπτης ὁμιλητής τόν Ἰούνιο.

Δόκιμος καί ὥριμος Ἀκαδημαϊκός Δάσκαλος, συγγραφέας μέ πεῖρα, ἀνέπτυξε τό θέμα «Ἡ συζυγική σχέση θεμέλιο τῆς ζωῆς».

Ἄρχισε τήν ὁμιλία του μέ τό λαϊκό «δίνουμε ἕνα γιά νά τά φτιάξουμε πολλά -δίνουμε ἕνα γιά ν' ἀντέξουμε πολλά».Καί χαρακτήρισε τήν συζυγία ὡς μιά «γοητευτική κοινωνία προσώπων, μοναδική, θεμέλιο ζωῆς καί μετάβαση ἀπό κάθε ἐξουθενωτική ἐξάρτηση στήν ἀμοιβαία ἀγάπη.

Ὁ κ. Κακαβούλης εἶπε πώς ἡ ὁλοκλήρωση τῆς συζυγίας περνάει ἀπό διαδοχικούς σταθμούς : Ἀρχίζει -πολύ ἐνωρίς-ἀπό τήν γέννησή μας καί τήν ἀνατροφή πού μᾶς δόθηκε μέσα στήν οἰκογένεια. Στήν νεαρή μας ἡλικία ἔρχεται κάποτε ἡ ὥρα τοῦ ἔρωτα. Ἕπεται ἡ μετάβαση ἀπό τήν γοητεία τῆς ἕλξης στήν ἀτραπό τῆς σχέσης. Δοκιμάζονται ἐδῶ τά κίνητρα καί ἀκολουθεῖ ἡ ἀπόφαση πού ὁδηγεῖ στήν γοητεία τοῦ Γάμου.

Θά ἀκολουθήσουν οἱ νέοι ρόλοι, οἱ διπλοῖ : Σύζυγοι καί γονεῖς. Συνήθως, θά ὑπάρξει (μικρή ἤ μεγάλη) δοκιμασία τῆς συζυγικῆς σχέσης, πού ὑπερβαίνεται μέ τήν ἀγάπη, ἀλλά καί μέ τόν ἐρχομό καί τό μεγάλωμα τῶν παιδιῶν.

Ὁ ὁμιλητής ἀναφέρθηκε στά 8 κρίσιμα στάδια τῆς διαμόρφωσης τοῦ «Ἐγώ» καί τόν Eriksson, στάδια πού ἀρχίζουν ἀπό τήν γέννηση καί ὁλοκληρώνονται μέ τόν θάνατο.

Μίλησε γιά τήν ψυχική καί ἠθική ὑποδομή ἀπό τό πρότυπο τῶν σχέσεων τῶν γονέων, γιά τήν σημασία τῆς σχέσης μητέρας - βρέφους, γιά νά τονίσει πώς ὅλα τά λάθη διορθώνονται μέ τήν ζωή μας στήν Ἐκκλησία. Χαρακτηριστικό τοῦ βάρους πού δίνει ἡ Πίστη μας στήν συζυγική σχέση, εἶναι ἕνα μικρό ἀπόσπασμα τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου : «Οὐδέν συγκροτεῖ τόν βίον ὡς ἔρως ἀνδρός καί γυναικός».Ἐάν τό πρότυπο τῆς σχέσης δέν εἶναι τό γνήσιο (ἡ μαγεία, δηλαδή, τοῦ σωματικοῦ καί πνευματικοῦ κάλλους), τότε μπαίνουν ἄλλα: ἡ περιουσία, τά ταξείδια, οἱ φιλοδοξίες τῶν γονέων, κλπ.

Κατέληξε, ὁ κ. Κακαβούλης, μέ ὑπόμνηση τριῶν σημαντικῶν λέξεων, πού πολλές φορές ξεχνᾶμε : παρακαλῶ, εὐχαριστῶ, συγγνώμην. Καί πώς γιά δύο πράγματα δέν πρέπει νά στεναχωριόμαστε : Γιά ὅσα διορθώνονται καί γιά ὅσα δέν διορθώνονται!

Στό 3ήμερο τῆς γιορτῆς τοῦ ὁσίου Θεοδώρου (11-13 Μαΐου) ἡ τοπική μας Ἐκκλησία εἶχε τήν μεγάλη χαρά νά δεχθεῖ τήν ἐπίσκεψη δύο διακεκριμένων Ἱεραρχῶν τῆς Ἑλλαδικῆς Ἐκκλησίας : Τοῦ Σεβ. Μητροπολίτη Θηβῶν καί Λεβαδείας κ.Ἱερώνυμου καί τοῦ Σεβ. Μητροπολίτη Νέας Σμύρνης κ.Συμεών, πού ἦλθαν στό νησί μαζί μέ συνεργάτες τους.

Ἀνάμεσα σ' αὐτούς ὁ διακεκριμένος Ψυχίατρος καί Θεολόγος π. Ἀδαμάντιος Αὐγουστίδης.

Ὅπως εἶναι φυσικό, ὁ τελευταῖος δέν ἦταν δυνατόν νά «γλυτώσει» ἀπό τά δίχτυα τοῦ δικοῦ μας Μητροπολίτη κ.Σεραφείμ! Ἐπιστρατεύθηκε, λοιπόν, νά μιλήσει γιά τήν ἀγωγή τῶν παιδιῶν, ἕνα θέμα τῆς ἀπολύτου εἰδικότητάς του.

Στήν αἴθουσα τοῦ Κυθηραϊκοῦ Συνδέσμου εἴχαμε τήν εὐκαιρία νά γευθοῦμε τίς πολύτιμες γνώσεις του καί τόν πνευματώδη του λόγο.

Τό θέμα πού ἀνέπτυξε ἦταν «Τό χάσμα τῶν γενεῶν». Ἄρχισε διερωτώμενος ἄν ὁ γριφώδης αὐτός τίτλος ἔχει θετική ἤ ἀρνητική ἔννοια. Κατά τήν γνώμη τοῦ π. Ἀδαμαντίου δέν δηλώνεται ὑποχρεωτικά ἀρνητική ἔννοια στόν ὅρο «χάσμα». Ἄν τό ἐντοπίσουμε ἐνδοοικογενειακά (στίς σχέσεις γονέων καί παιδιῶν) θά διαπιστώσουμε πώς συνήθως ἀφορᾶ νέους στήν περίοδο τῆς ἐφηβείας καί γονεῖς τῆς μέσης ἡλικίας. Καί οἱ δύο περίοδοι στήν ἀνθρώπινη ζωή εἶναι περίοδοι κρίσεως. Ἑπομένως, ὑπάρχει «κατάλληλο» ὑπέδαφος γιά τήν δημιουργία χάσματος.

Κατ' ἀρχήν ἡ ἐφηβεία ἀρχίζει ἐνωρίς καί τελειώνει γύρω στά 20 χρόνια τῆς ζωῆς, χωρίς νά ἀποκλείεται καί περαιτέρω παράτασή της. Ἡ ἐφηβεία ἀντιστοιχεῖ στήν εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπου, πού ξενιτεύεται : Γιά νά ἐπιβιώσει στό ἄγνωστο μέρος (δηλ. στήν ἐνήλικη ζωή) πρέπει νά ἀναπτύξει ὡρισμένες ἱκανότητες : Νά ἔχει ταυτότητα, ἀνεξαρτησία, καί τακτοποίηση προηγουμένων ἐκκρεμοτήτων.

Ὁ «Γιάννης τοῦ Πετρόπουλου» π.χ. πρέπει νά γίνει ὁ «Γιάννης Πετρόπουλος». Ἡ προσωπική ταυτότητα δομεῖται, ἔτσι, ἀπό ὑλικά πού ἔχουν δοθεῖ στήν οἰκογένεια. Ἀπό τά ὑλικά αὐτά ὁ νέος ἄνθρωπος πρέπει ἄλλα νά ἐπιλέξει καί ἄλλα νά ἀπορρίψει. Αὐτό ὁδηγεῖ σέ σύγκρουση καί γιά τόν λόγο ὅτι οἱ γονεῖς θεωροῦμε ὅτι τά παιδιά μᾶς πληγώνουν, σάν νά μᾶς «δαγκώνουν». Ὅμως, αὐτό εἶναι τό ἴδιο μ' αὐτό πού ἔκαναν οἱ σαράφηδες γιά νά δοκιμάσουν τήν γνησιότητα μιᾶς χρυσῆς λίρας : Τήν δάγκωναν. Ἔτσι καί τά παιδιά, δοκιμάζουν τήν γνησιότητά μας, πληγώνοντάς μας. Αὐτό δέν εἶναι ἀναγκαστικά παθολογικό.

Ἡ ἀνεξαρτητοποίηση μόνο μέ κάποιας μορφῆς σύγκρουση μπορεῖ νά ἐπιτευχθεῖ. Ἡ ἔνσταση τῶν συγκρούσεων καί ἡ ἐπίτευξη τῆς ὑγιοῦς ἀνεξαρτησίας τῶν νέων ἐξαρτᾶται ἀπό αὐτά πού οἱ γονεῖς κουβαλᾶμε μέσα μας (π.χ. Ἡ ἀνικανοποίητη σύζυγος θά προσκολληθῆ παθολογικά στόν γιό : δέν θά τόν ἀφήνει οὔτε νά δέσει μόνος του τά κορδόνια του!). Ὑποβάλλοντας στά παιδιά τήν ἰδέα πώς δέν εἶναι ἱκανά νά ζήσουν χωρίς ἐμᾶς, «ὑπογείως» θέλουμε νά ἐξασφαλίσουμε τήν ἰδιοκτησία τους. Τά σύνδρομα τῆς «κακιᾶς πεθερᾶς», τῆς «ἀνεπιθύμητης νύφης», κλπ. κρύβουν τήν ἀπειλή πού νιώθουμε νά μᾶς πάρουν αὐτό πού ἔχουμε. Μιά μαμά πού γίνεται ἔξω φρενῶν μέ κάποιο ντύσιμο τῆς κόρης (π.χ. μέ τό παντελόνι σέ παλαιότερες ἐποχές) ἴσως ἀσυνείδητα νοιάζεται γιά τήν δική της «καθώς πρέπει» εἰκόνα στόν θρησκευτικό της κύκλο.

Ἕνας ἄλλος μηχανισμός πού ψυχολογικά ἐπιδρᾶ στό παιδί εἶναι τά «καθρεφτίσματα». Θέλει νά μοιάσει π.χ. στόν πατέρα του θεωρώντας τον πρότυπο. Κι' ἄν ἡ μαμά κάποια στιγμή τοῦ πετάξει «Πρόσεξε! Νά μή καταντήσεις σάν τόν πατέρα σου!», τό παιδί ἔχει τραγικό δίλημμα : Νά ἀπορρίψει τή μάνα του καί νά εἶναι σάν τόν πατέρα του ἤ νά ἀποφύγει νά μοιάσει σέ ‘κεῖνον;

Φαίνεται πώς σέ πολλές περιπτώσεις ἡ ρήξη εἶναι ὄχι μόνο ἀναπόφευκτη ἀλλά καί ἡ ἐνδεδειγμένη λύση : Ὅταν π.χ. ἕνα νήπιο 3 ἐτῶν βάλει τό δάχτυλό του στήν πρίζα, τό νά τοῦ ἀναπτύξει ὁ γονέας του τήν θεωρία τῆς ἠλεκρικῆς τάσεως τῶν 220 volt εἶναι ἀνώφελο. Ἀντίθετα, μέ μιά ξυλιά στό χεράκι τό πρόβλημα λύνεται πλήρως (ἐπιθετική σύγκρουση).

Τό νά ἀποτινάξει ἕνα νέο παιδί τήν παθολογική προσκόλληση τῶν γονέων του, ἀναπτύσσοντας πρόωρες δοκιμαστικές περιπέτειες εἶναι μία ἀναγκαστική ὁδός (ἐρωτική σύγκρουση).

Ἐάν ὅλες αὐτές οἱ ἐκκρεμότητες συνειδητοποιηθοῦν, τότε καί ἡ ὡρίμαση τοῦ ἐφήβου θά εἶναι καλύτερη καί οἱ συγκρούσεις θά περιορισθοῦν.

Ὁ π. Ἀδαμάντιος στό τελευταῖο κεφάλαιο τῆς ὁμιλίας του ἀναφέρθηκε στήν Ποιμαντική τοῦ «χάσματος τῶν γενεῶν». Ὅρισε ὡς κριτήριο ὡριμάσεως τήν μετάνοια.

Ἡ μετάνοια τῶν γονιῶν δέν πρέπει νά εἶναι μόνο αὐτή πού αἰσθάνονται οἱ ἴδιοι, ἀλλά καί αὐτή πού μᾶς ὑποδεικνύουν τά παιδιά (π.χ. μετάνοια γιά τόν ὑποχρεωτικό ἐκκλησιασμό ἤ τό ὑποχρεωτικό κατηχητικό ... κλπ) .

Γιά νά μεταπλάσσουμε τό «χάσμα» σέ εὐεργεσία πρέπει νά καταλάβουμε ὅτι πολλές φορές ἡ ἀντίδραση τῶν παιδιῶν εἶναι γιά νά μᾶς δοκιμάσουν.

Ὁ γέροντας Παΐσιος ἔλεγε : «Ἔρχονται τά παιδιά καί λένε : δέν μᾶς καταλαβαίνουν οἱ γονεῖς. Ἔρχονται οἱ γονεῖς καί λένε : δέν μᾶς καταλαβαίνουν τά παιδιά. Ἔ! ἅμα δέν κάνουμε ἐμεῖς ὑπακοή στά παιδιά καί τά παιδιά σέ μᾶς, πώς θά τά βροῦμε;».

Καί ὁ γέροντας Πορφύριος ἀπαντώντας σέ λαϊκό θεολόγο, ἐπισκέπτη του, πού εἶχε δυσφορήσει γιατί ὁ ἄκακος Λευΐτης ἔκατσε καί μιλοῦσε μέ κοπέλλες προκλητικά ντυμένες, χωρίς νά τίς παρατηρήσει, σχολίασε : «Δέν τούς ἔκανα παρατήρηση. Τούς ἔδειξα τόν δρόμο τῆς Ἀγάπης. Ἀγάπης, ὅμως, ἀρχοντικῆς. Ὁ ἄρχοντας μπορεῖ νά μήν εἶναι πλούσιος, ἀλλά εἶναι ἀνοιχτόκαρδος. Ὁ πλούσιος ὅμως εἶναι στενόκαρδος».

Ἔτσι τό χάσμα τῶν γενεῶν εἶναι μία πρόκληση ἀλλά καί μία πρόσκληση πού ἀπευθύνεται σέ ὅλους μας.

Ἡ συζήτηση πού ἐπακολούθησε ἦταν πολύ ζωντανή καί ἐκεῖ ὁ π. Ἀδαμάντιος εἶχε τήν εὐκαιρία νά μᾶς μεταδώσει πολλές ἀπό τίς ἄφθονες γνώσεις του, ἀλλά καί ἀπό τήν πλούσια ἐμπειρία του ὡς πνευματικοῦ καί ὡς ψυχιάτρου.

Ἴσως χρειασθῆ νά ἐπανέλθουμε σέ ἄλλο τεύχος μας ἀναφερόμενοι εἰδικά στήν συζήτηση αὐτή, ἡ ὁποία πῆρε ... ἐπικίνδυνες χρονικά διαστάσεις, ὥστε ὁ Σεβασμιώτατος Θηβῶν νά ζαλιστεῖ ἀπό τήν ταχύτητα πού ἀναπτύξαμε γιά νά προλάβουμε τό πλοῖο!

Εὐχαριστοῦμε τούς Σεβασμιωτάτους ἐπισκέπτες μας καί τόν π. Ἀδαμάντιο γιά τό εὐλογημένο ἐκεῖνο τριήμερο.