ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΓΟΝΕΩΝ

Γράφει ὁ Πρωτ. π.Πέτρος Μαριᾶτος

Τά σεμινάρια τῆς Σχολῆς Γονέων καί Οἰκογένειας τῆς Μητροπόλεώς μας συνεχίσθηκαν καί φέτος.

13-14 Ὀκτωβρίου 2007

Στό Σαββατοκύριακο τοῦ «Σπορέως» - παραδοσιακός χρόνος γιά τήν ἔναρξη τοῦ γενικότερου ποιμαντικοῦ ἔργου τῆς Ἐκκλησίας μας - προσκεκλημένος ὁμιλητής ἦταν, ὁ γνωστός μας ἀπό τήν περυσινή ἀνοιξιάτικη παρουσία του στά Κύθηρα, Ὁμότιμος Καθηγητής τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Ἀλέξανδρος Κακαβούλης.

Μετά τήν ἐναρκτική εἰσαγωγή γιά τήν φετεινή περίοδο ἀπό τόν Σεβ. Μητροπολίτη μας κ.Σεραφείμ, ὁ κ. Κακαβούλης ἀνέπτυξε τό θέμα «Ποιότητα στίς ἀνθρώπινες σχέσεις».

Ἀνέφερε, ἀρχικά, τήν σοφή λαϊκή ρήση περί «καλῆς Καλωσύνης», θέλοντας νά ὑπογραμμίσει ὅτι ἀκόμα καί οἱ ἀρετές μπορεῖ νά ἔχουν κάποια στρεβλότητα, λόγῳ τῆς ἀνθρώπινης ἁμαρτωλότητας.

Στήν συνέχεια, ἔκαμε μία ἐξαντλητική ἀνάλυση τῶν ἐννοιῶν «ποιότητα» - λέξη πού προέρχεται ἀπό τήν ἀντωνυμία «ποῖος» καί «σχέση».

Ἡ κεντρική ἰδέα τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Κακαβούλη ἦταν, πώς βάση τῆς ποιοτικῆς ἀνθρώπινης σχέσης εἶναι τό κίνητρο πού μᾶς ὁδηγεῖ σ' αὐτήν. Γιατί πολλές φορές, συνειδητά ἤ ἀσυνείδητα τό βαθύτερο κίνητρο γιά δημιουργία μιᾶς σχέσης (φιλικῆς, ἐρωτικῆς, συζυγικῆς, κοινωνικῆς, ἀκόμη καί «θρησκευτικῆς») εἶναι εὐτελές καί ἰδιοτελές. Τήν στιγμή πού τό ἀσφαλέστερο συνεκτικό της εἶναι ἡ ἀνιδιοτέλεια.

Κορυφαῖα ἀρετή πού ἐμπεριέχει τήν ἀνιδιοτέλεια εἶναι ἡ ἀγάπη. Ἡ ἀγάπη ἡ ὁποῖα - δίπλα στά ἄλλα ἐξαίσια χαρακτηριστικά της - «οὐ ζητεῖ τά ἑαυτῆς».

Ποιοτική, λοιπόν, ἀνθρώπινη σχέση δέν μπορεῖ παρά νά εἶναι μιά σχέση ἀγάπης.

********************************************

Τό σπουδαιότερο σημεῖο τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Κακαβούλη ἦταν ἡ ἀναφορά του στήν ἑνότητα τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ἑνότητα πού θεϊκά κατορθοῦται στήν ἀγάπη. Γεύση αὐτῆς τῆς θείας ἀγάπης καί ἀνιδιοτέλειας, ἔχουμε πάρει οἱ χριστιανοί μέ τό παράδειγμα τοῦ Κυρίου μας, ὁ ὁποῖος «ἵνα γνῷ ὁ κόσμος ὅτι ἀγαπᾶ τόν Πατέρα» ἔγινε «ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δέ Σταυροῦ».

Πρός αὐτό τό πρότυπο τῆς ἑνότητας εἴθε νά βαδίζουν οἱ Χριστιανοί μιμούμενοι τόν ἀρχηγό τους.

17-18 Νοεμβρίου 2007

Τό Σαββατοκύριακο 17 καί 18 Νοεμβρίου προσκεκλημένος ὁμιλητής στή Σχολή Γονέων ἦταν ὁ Καθηγητής τῆς Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας στό Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν κ.Ἀθανάσιος Μελισσάρης. Ἀνέπτυξε τό θέμα «Ἡ ἀνατροφή καί διαπαιδαγώγησις τῶν παιδιῶν κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο».

Ἄρχισε ὁ κ. Μελισσάρης μέ τήν ἐπισήμανση ὅτι συνήθειο τῶν Ἑλλήνων εἶναι τά ἄκρα : πότε τόν ἐκφράζει ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος, πότε ... ὁ Καραγκιόζης! Γενικότερα ὁ ἄνθρωπος φτιάχνει πάντοτε μιά πλασματική εἰκόνα γιά τόν ἑαυτό του. Αὐτό δέν βοηθάει στήν αὐτοσυνειδησία.

Καί συνέχισε παραθέτοντας μέ σχόλια χωρία τοῦ Χρυσοστόμου. Τό «ἀγώγιμο» τοῦ ἀνθρώπου εἶναι δύσκολο. Ἄν, λοιπόν, οἱ γονεῖς δώσουν κακό παράδειγμα, πῶς τά παιδιά θά ἀποφύγουν τίς παγίδες τοῦ διαβόλου; Ἄν ἀπό μικρά τούς μιλοῦν γιά τήν ἄριστη ὁδό, τούς δημιουργοῦν συνήθεια ἀγαθῆς καί ἠθικῆς συνείδησης. Οἱ γνώσεις ἀπό τήν ἐκπαίδευση δέν ἀρκοῦν. Χρειάζεται νά τά συνηθίσουμε στήν μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς «ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων», ὅπως γράφει ὁ Παῦλος στόν Τιμόθεο.

Τό βάρος καί ἡ εὐθύνη τῆς «παιδοτροφίας» σώζει τήν γυναῖκα κατά τόν ἀπόστολο. Ὅμως αὐτό τό βάρος πέφτει στούς ὤμους καί τῶν δύο γονέων.

Ὁ μοναχικός βίος εἶναι βαρύς γι' αὐτό καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης -ἐμφορούμενος στήν προσωπική του ζωή ἀπό μοναχικό πνεῦμα- δέν συνιστᾶ στούς νέους τήν ἀγαμία : «οὐκ ἔστι δέον γενέσθαι αὐτόν μονάζοντα». Καί μέσα στόν κόσμο, καί μέσα στήν πόλη, ὁ χριστιανός μπορεῖ νά εἶναι ἐνάρετος, ἀποτελώντας «ζύμη». Καί ἀναφέρεται ὁ ἅγιος Πατέρας στούς Ἀποστόλους, Πατέρες καί Προφήτες, πού οἱ περισσότεροι ἦσαν ἔγγαμοι.

Ἀφοῦ οἱ γονεῖς λάβουν ὑπ' ὄψιν τους τήν ἀστάθεια πού διέπει τήν νεαρή ἠλικία, νά μή ἐνδιαφέρονται ἀποκλειστικά γιά τήν ἐπαγγελματική σταδιοδρομία τῶν παιδιῶν. Αὐτό εἶναι παρεξήγηση καί παρέκλιση ἀπό τόν κύριο σκοπό μας : Τί λόγο θά δώσουμε στό βῆμα τοῦ Χριστοῦ; Σκοπός καί ὅραμά μας εἶναι ὁ ἐνάρετος βίος τοῦ παιδιοῦ, πού ἰσοδυναμεῖ μέ εἰσιτήριο στήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

Νά διδάσκουμε τά παιδιά πώς οἱ κακοί λογισμοί εἶναι πιό ἐπικίνδυνοι κι' ἀπό τούς ληστές. Ἄν δέν ἐπαγρυπνοῦμε ἡ παιδική ψυχή γίνεται σπήλαιο ληστῶν : (ἡδονοθηρία, ἀτομισμός, ψεῦδος).

Νά τά παρατηροῦμε μέ τόν λόγο μας. Αὐτό μοιάζει μέ τούς Νόμους πού παρεμποδίζουν τούς κακούς νά ἐπικρατήσουν τῶν ἀγαθῶν. Κάθε πόλη περιβάλλεται ἀπό ἀμυντικό τεῖχος ἔναντι τῶν ἐχθρῶν. Καί μία «πόλη» εἶναι καί ἡ ψυχή τοῦ παιδιοῦ.

Νά διαπαιδαγωγοῦμε στήν φύλαξη τῶν 5 πυλῶν τῆς «πόλης», πού εἶναι οἱ 5 αἰσθήσεις. Ἡ πόλη μέ τούς περισσότερους «περαστικούς» εἶναι ἡ γλῶσσα.

Συνέχισε ὁ ὁμιλητής ἀναλύοντας τόν κίνδυνο ἀπό κάθε ἀφύλακτη αἴσθηση, γιά νά τονίσει ὅτι μοχλοί στά θυρόφυλλα εἶναι ὁ Σταυρός τοῦ Κυρίου.

Ὅμως, κατά τόν Χρυσόστομο, δέν εἶναι αὐτόνομες οἱ αἰσθήσεις στήν ἔκθεση σέ κίνδυνο. «Δέν εἶναι ὁ ὀφθαλμός πού βλέπει ἀλλά ὁ νοῦς!». Γι' αὐτό καί ὁ Χριστός δέν κυριολεκτοῦσε λέγοντας νά βγάλουμε τό μάτι μας.

Ὁ φόβος εἶναι τό πρῶτο χρήσιμο παιδαγωγικό μέσο γιά τήν ψυχή τοῦ παιδιοῦ. Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι μιά παρακαταθήκη. Δέν πρέπει, ὅμως, νά εἶναι μόνιμο καθεστώς : «Ὅταν δεῖς ὅτι ὁ φόβος ὠφέλησε, ἄφησέ τον. Ἡ ψυχή ἔχει ἀνάγκη ἀπό κάποιαν ἄνεση!».

Οἱ ἐπιπλήξεις καί οἱ τιμωρίες συνιστοῦν παιδαγωγικά μέσα, ἐφ' ὅσον τό παιδί δέν συμμορφώνεται πρός τίς ὑποδείξεις.Τόν ξυλοδαρμό ὁ Χρυσόστομος δέν τό συνιστᾶ - τοὐλάχιστον σέ κατάχρηση - γιατί, ἐκτός τῶν ἄλλων, ἐνέχει τόν κίνδυνο περιφρόνησης λόγῳ ἐθισμοῦ.

Συνιστᾶ ἐγκράτεια, νηστεία, μετάβαση στό Ναό, περιήγηση στήν φύση. Καί ὅτι πρέπει ἐμεῖς οἱ ἴδιοι νά παίρνουμε τά παιδιά στήν ἐκκλησία.

Ἐπίσης, συμβουλεύει νά παντρεύονται ἐνωρίς οἱ νέοι καί νά μή περιμένουν πρῶτα τήν οἰκονομική ἀποκατάσταση. Εἶναι δέ ἔνθερμος ὑποστηρικτής τῆς ἐγκράτειας καί παρθενικῆς ζωῆς πρίν ἀπό τόν γάμο.

********************************************

Ἦταν συμπυκνωμένος ὁ λόγος τοῦ κ. Μελισσάρη. Κι' αὐτό ἐπειδή μετέφερε αὐτούσια χωρία ἀπό τά κείμενα τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου. Ἔτσι ἡ συζήτηση πού ἐπακολούθησε ἦταν περισσότερο διευκρινιστική, κατατοπιστική καί ὄχι διαλεκτική. Ποιός θά μποροῦσε, ἄλλωστε, νά ἀντιπαραθέσει διαφορετικές - καλύτερες προτάσεις ἀπ' ὅ,τι ὁ μεγάλος τῆς Ἐκκλησίας μας Πατέρας;

8-9 Δεκεμβρίου 2007

Στίς 8 καί 9 Δεκεμβρίου, ἡ Καθηγήτρια Γενετικῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Ἑλένη Δούκα, ἀνέπτυξε στό κοινό τοῦ Ποταμοῦ καί τῆς Χώρας τό θέμα «Σύγχρονη Βιοτεχνολογία καί Βιοηθική».

Τό θέμα -θέμα τῶν τελευταίων δεκαετιῶν- ἦταν «καυτό»καί ἐνδιαφέρον. Ἔτσι ἡ κ. Δούκα ἄρχισε μέ τήν γνωστή θέση τοῦ Βernand ὅτι «ἡ ἠθική τῆς Βιοτεχνολογίας καί τῆς Ἰατρικῆς δέν εἶναι μόνο θέμα τῶν εἰδικῶν ἐπιστημόνων, ἀλλά ὅλων τῶν πολιτῶν».

Ἡ Βιοτεχνική δέν εἶναι μεταφυσική, γιατί ἀφορᾶ τήν καθημερινότητα ὅλων μας.

Ἡ Βιοηθική, κατά κάποιον τρόπο, εἶναι Γεωγραφική : π.χ. στήν Ἰαπωνία δέν ἐπιτρέπεται ἡ μεταμόσχευση ἀπό θανόντα. Στήν Βραζιλία ἐξ ἄλλου ἐπιτρέπεται ἡ ἐπ' ἀμοιβῇ μεταμόσχευση νεφροῦ. Ὡς ἐκ τούτου εἶναι δύσκολες οἱ συμφωνίες σέ παγκόσμιο ἐπίπεδο.

Ἡ ὁμιλίτρια ἀπό τό τεράστιο εὖρος τῆς Βιοτεχνολογίας - Βιοηθικῆς ἐπέλεξε νά περιορισθεῖ στήν ὑποβοηθούμενη ἀναπαραγωγή, ἐπειδή αὐτό εἶναι τό ἀντικείμενο πού κύρια ἀφορᾶ σέ γονεῖς καί παιδιά.

Ὁ ὅρος σημαίνει τήν μικροένεση σπερματοζωαρίου σέ ὠάριο, τό ὁποῖο μετά τήν γονιμοποίησή του ἐμφυτεύεται στήν μήτρα τῆς μητέρας. Ἡ τυφλή τεχνητή γονιμοποίηση ἀπό «τράπεζα σπέρματος» εἶναι ἠθικά ἐπιλήψημη. Κατά τήν γνώμη, ὅμως, τῆς ὁμιλήτριας ἡ ὁμόλογη γονιμοποίηση (δηλαδή, ἀπό γεννητικά κύτταρα τῶν ἴδιων τῶν γονέων) δέν εἶναι ἠθικά κατακριτέα.

Πρόβλημα ἠθικό ἀποτελεῖ τό φαινόμενο τῶν φυλασσομένων γονιμοποιημένων ὠαρίων. Μεγαλύτερο ἀκόμη πρόβλημα εἶναι ἡ πιθανή πολυδύναμη κύηση καί ἡ συνιστώμενη «θυσία» μερικῶν ἐμβρύων. Κύριο εἶναι τό ἐρώτημα : Πότε ἀρχίζει ἡ ζωή τοῦ ἀνθρώπου; Κατά τήν κ.Δούκα αὐτό συμβαίνει εὐθύς μέ τήν σύλληψη, καί -προκειμένου περί ἐξωσωματικῆς γονιμοποίησης- μέ τήν δημιουργία τοῦ ζυγωτοῦ (δηλαδή τοῦ γονιμοποιημένου ὠαρίου).

Ἡ μέθοδος τῆς «φέρουσας μητέρας» κατά τήν ὁποία ἄλλη γυναῖκα καί ὄχι ἡ μητέρα κυοφορεῖ τό ἔμβρυο (γνωστή καί ὡς «παρένθετη μήτρα») γεννᾶ τεράστια προβλήματα μέ ἐπί πλέον δυσκολίες, ὄχι τόσο βιολογικές, ὅσο ψυχολογικές γιά τό παιδί, πού θά γεννηθεῖ καί τούς κυτταρικούς γονεῖς του.

Ἡ ἐπιλογή φύλου, δι' ἐπιλογῆς τοῦ σπερματοζωαρίου, ἐνέχει τόν κίνδυνο τῆς ἐτεροβαροῦς αὐξήσεως τοῦ ἑνός ἤ τοῦ ἄλλου φύλου στόν ἀνθρώπινο πληθυσμό, εἰς βάρος τοῦ ἀντίστοιχου. (Ὡς γνωστόν οἱ γεννώμενοι ἄνθρωποι εἶναι ἁδρᾶ ἴσοι ἄνδρες -ἴσες γυναῖκες, μέ ἀσήμαντη ὑπεροχή τῶν γυναικῶν).

Ὁ κίνδυνος ἀπό τέτοιες γεννετικές παρεμβάσεις εἶναι ἀσύλληπτα μεγαλύτερος ἄν ἡ τεχνογνωσία βρεθεῖ στά χέρια ἑνός ψυχοπαθοῦς - παρανοϊκοῦ.

Ἡ ἐκκλησιαστική στάση τῶν πιστῶν ἔγκειται στόν περιορισμό τῶν ἐγωϊστικῶν ἀπαιτήσεων.

Ἄλλα φαινόμενα εἶναι ἡ «δικαιολογημένη» ἀπαλλαγή ἀπό ἔμβρυο γιά λόγους νόσου (πολλές φορές ἐσφαλμένα διεγνωσμένης ἤ ἀσήμαντης) ἤ, πολύ χειρότερα, γιά λόγους οἰκονομικούς ἤ κοινωνικούς. Τό φαινόμενο αὐτό εἶναι θλιβερό. Οἱ ἔγκυες ἀνύπαντρες μητέρες νά ζητοῦν τήν βοήθεια τῆς Ἐκκλησίας. (Ὑπάρχει ἀντίστοιχος Ὀρθόδοξος Σύλλογος Προστασίας τοῦ Ἀγέννητου Παιδιοῦ).

********************************************

Πολλές ἐρωτήσεις ἀκολούθησαν τήν εἰσήγηση τῆς κ.Δούκα κατά τήν συζήτηση πού ἐπακολούθησε. Ἡ ὁμιλήτρια ἀνέπτυξε γνώσεις πού σπάνια τό εὐρύ κοινό ἔχει τήν εὐκαιρία νά οἰκειοποιηθεῖ. Εὐχή θά ἦταν νά τῆς δοθεῖ εὐκαιρία νέας παρουσίας της στά Κύθηρα, γιά ἐκτενέστερη κατατόπιση ὅλων μας.

12-13 Ἰανουαρίου 2008

Ὁ γνωστός στούς Κυθηρίους Φιλόλογος καί συγγραφεύς κ.Κωνσταντῖνος Γανωτῆς, ἦταν ὁ πρῶτος ὁμιλητής τῆς νέας χρονιᾶς. Τό Σάββατο, 12 Ἰανουαρίου, μίλησε στόν Ποταμό καί τήν Κυριακή, 13 Ἰανουαρίου στήν Χώρα.

Θέμα του ἦταν : «Ἡ τραγική ἀποτυχία τοῦ πολιτισμοῦ στήν κοινωνική καί οἰκογενειακή ζωή».

Παρ' ὅτι ἡ ἴδια ἡ ἐπικεφαλίδα τῆς ὁμιλίας προεξοφλοῦσε καί τίς θέσεις, πού θά ὑπεστήριζε ὁ κ. Γανωτῆς, χρειάστηκε ὅλη ἡ ἀνάπτυξη τοῦ θέματος καί ἡ ἐπακολουθήσασα συζήτηση, γιά νά διευκρινισθοῦν ὡρισμένες θεωρήσεις του.

Βασική ἰδέα τοῦ ὁμιλητῆ -στηριγμένου σέ γνώση τῆς Ἱστορίας θαυμαστή- ἦταν, πώς ὁ πολιτισμός, ὡς αὐτονομημένο πνευματικό ἀγαθό, δέν ἀρκεῖ γιά νά ὁδηγήσει στήν σωτηρία. Μέ πλῆθος παραδειγμάτων ἱστορικῶν, παρμένων κυρίως ἀπό τήν Κλασική ἀρχαιότητα καί πού τά περισσότερα παμένουν ἄγνωστα στό εὐρύ κοινό, ὁ κ. Γανωτῆς ἀμφισβήτησε τήν πνευματική καί ἠθική αἴγλη πού ἀποδίδεται στούς ἀρχαίους Ἕλληνες. Ἔτσι π.χ. οἱ Ἀθηναῖοι, ἀπό τά σπλάχνα τῶν ὁποίων πήγασε τό κάλλος τοῦ Παρθενῶνα, ἀλλά καί ἡ ἀπαράμιλλη ποίηση -σοφία τῶν μεγάλων τραγικῶν, ἦσαν οἱ ἴδιοι πού εὐθύνονταν γιά τερατώδεις σφαγές οἱουδήποτε δέν ὑποτασσόταν σ' αὐτούς.

Δίδοντας μιά ἐπιμεριστική ἔννοια στό ὅρο «πολιτισμός» (Ἡ προσπάθεια τῶν ἀνθρώπων νά ἀπολαύσουν τά ἀγαθά τοῦ Θεοῦ, χωρίς Αὐτόν), τόν παρομοίασε μέ τήν εἰκόνα τῶν παιδιῶν πού θέλουν νά διασκεδάσουν, ἀφοῦ διώξουν τούς γονεῖς.

Χάνοντας τόν Παράδεισο καί τήν ἐπαφή μέ τό Ἅγιο Πνεῦμα, ἀναγκαστικά ζήσαμε μ' ἕναν τέτοιο, ἀνθρωποκεντρικό, πολιτισμό. Καί στηρίξαμε σ' αὐτόν τίς προσδοκίες μας γιά πλήρωση, σωτηρία καί εὐτυχία. Ὅμως ὁ πολιτισμός αὐτός βοηθάει νά κάνει ὁ ἄνθρωπος πυροτεχνήματα καί πράγματα χρήσιμα γιά τόν ἴδιο˙ ἀποδεικνύεται ὅμως ἀνεπαρκής ἀκόμα καί στά πρόσωπα πού δικαίωσαν τίς προσδοκίες τοῦ λαοῦ, ὡς πρός τίς δυνατότητές του. Ἔτσι, π.χ. ὁ Σοφοκλῆς περιγράφοντας ἕνα Οἰδίποδα -ἄξιο ἄρχοντα τῶν ἐλπίδων τοῦ πλήθους, τόν δείχνει νά εἶναι αὐτός τό μίασμα!

Πολιτισμός ἦταν καί τό χορευτικό ταλέντο τῆς Σαλώμης, ἀλλά πολιτισμός πού χρησιμοποιήθηκε γιά τόν ἀποκεφαλισμό τοῦ Προδρόμου.

Πολιτισμός θεωρήθηκε ἡ Δημοκρατία. Ἀλλά δημοκρατικά ἦταν πού οἱ Ἀθηναῖοι ἔσφαξαν τούς Μυτιληνιούς.

Πολιτισμός εἶναι καί ἡ Μουσική. Ἡ ἐκκωφαντική ὅμως, μουσική στά βραδινά κέντρα εἶναι γιά νά μή ἀκούγονται οἱ τύψεις πού φωνάζουν μέσα στίς ψυχές τῶν σύγχρονων ἀνθρώπων (φωνάζουν τά παιδιά γιά ἐγκατάλειψη, φωνάζουν τά ἔμβρυα γιά τόν φόνο, κλπ).

Πολιτισμός εἶναι τά ἠρεμιστικά (κατ' ἐπέκτασιν καί τά ναρκωτικά). Ὅμως, οἱ νέοι ἀρχίζουν τά χάπια ἀπό τά κομοδίνα τῶν γονέων τους!

Ἄν ὁ Χριστός ἐπικέντρωνε τήν εὐτυχία Του στόν θαυμασμό γιά τήν ἄνεση μέ τήν ὁποία τό γαϊδουράκι Τόν ἔφερνε ξεκούραστα στήν Ἱερουσαλήμ, θἆταν γελοῖο. Καί διαβολικός ἀποπροσανατολισμός. Ἄλλο πήγαινε νά κάνει.

Οἱ Εὐρωπαϊκοί πολιτισμοί ἔχουν γίνει μέ πολλή ἁμαρτία. Καί μπορεῖ νά δίνουν πολλές ἀνέσεις, ἀλλά ὄχι χαρά.

Οἱ ἄνθρωποι δέν βαδίζουν τήν ἀληθινή ὁδό τῆς σωτηρίας καί τῆς χαρᾶς, τήν ὁδό τῆς Ἐκκλησίας. Δέν πᾶνε στίς ἐκκλησίες, γιατί εἶναι ἔξω ἀπό αὐτά πού τούς ἐνδιαφέρουν. Γι' αὐτό καί δέν μποροῦν νά καταλάβουν τήν αὐταπάρνηση. Ὁ πολιτισμός ἀπέτυχε, ὅταν θέλησε νά ὑποκαταστήσει τήν χαρά τοῦ Παραδείσου. Τά παραισθησιογόνα τῶν ψεύτικων παραδείσων, τά χρειάζονται οἱ ἄνθρωποι, πού εἶναι χωρίς Ἐκκλησία.

Τό νά εἶσαι «ἄνθρωπος» εἶναι κατάρα. Γιατί δέν εἶσαι «θεός»!

********************************************

Ὁ ἀπόλυτος τρόπος, μέ τόν ὁποῖο ὁ κ. Γανωτῆς ἐξέφρασε τίς ἀπόψεις του, προκάλεσε ἔντονες συζητήσεις, τόσο στόν Ποταμό, ὅσο καί στήν Χώρα.

Ἔτσι, ἐκφράσθηκαν διαφωνίες ὅσον ἀφορᾶ στήν ὑποβάθμιση τοῦ ρόλου τῶν ἀγωνιστῶν τοῦ κοινωνικοῦ δικαίου (π.χ. ἀριστερά κινήματα) καθώς καί ἐπιφυλάξεις ὡς πρός τόν κίνδυνο ταύτισης τῆς ἐμπιστοσύνης μας στόν Θεό μέ δική μας ἀπραξία, μακαριότητα ἤ, ἴσως, μοιρολατρία.

Ἔχουμε ὅμως τήν γνώμη ὅτι ὁ κ. Γανωτῆς ἦταν ἕνας δάσκαλος. Καί, ὡς δάσκαλος, τόνισε σέ ἀπόλυτο βαθμό τήν κοσμική ἀντίληψη γιά τόν πολιτισμό, ἀντιπαραθέτοντας τήν ἐσχατολογική προοπτική τῆς πίστης μας.

Δέν ἦταν τό θέμα του καί ἡ ἀνάπτυξή του ἄμεσα συνδεδεμένο μέ τούς γονεῖς καί τά παιδιά. Νομίζουμε, ὅμως, ὅτι προβληματισμοί σέ τόσο μεγάλα κοινωνικά θέματα συμβάλλουν στόν ὀρθότερο προσανατολισμό ὅλων μας.